Λίγα λόγια για εσάς κύριε Πέτρο:
Ονομάζομαι Πετρολούκας Χαλκιάς, γεννήθηκα στις 27 Ιουλίου του 1934 στο Δελβινάκι Ιωαννίνων. Ξεκίνησα από μικρός το κλαρίνο, γιατί περάσαμε πολέμους και πείνα.
Από την οικογένειά μου, κλαρίνο έπαιζε ο μπαμπάς μου, ενώ η μαμά μου ήταν από το γένος Χαρισιάδη. Έμαθα μόνος μου, δεν είχα κάποιο συγκεκριμένο πρότυπο, αν και υπήρχαν πολλοί καλοί κλαρινίστες τότε. Ταυτόχρονα με εμένα ξεκίνησε και ο γιος του Δήμου Χαρισιάδη, ο Κώστας Χαρισιάδης, ο οποίος πήγε στα Γιάννενα, ενώ εγώ εγκαταστάθηκα στην Αθήνα.
Πώς ξεκινάει η ιστορία σας;
Το 1940 δεν είχαμε ψωμί να φάμε, ήμουν μικρός και έψαχνα κάτω στον δρόμο να βρω κανένα σκουπιδάκι για να φάω, ενώ ο πόλεμος συνεχιζόταν.
Ο πατέρας μου ήταν στρατιώτης. Μας πήραν ως ανταρτόπληκτους και μας πήγαν στα Γιάννενα, όπου μας εγκατέστησαν σε ένα μεγάλο σχολείο, με μια κουβέρτα για κάθε οικογένεια. Εκεί μείναμε λίγο καιρό και στη συνέχεια η οικογένειά μου, λόγω του πατέρα μου, μεταφέρθηκε στο Κατσικά Ιωαννίνων. Εκεί ήμασταν λίγο καλύτερα, αλλά ο πόλεμος ήταν πόλεμος, δεν σταματούσε, κάθε μέρα είχαμε βομβαρδισμούς.
Ήμουν 6-7 χρονών τότε και σκεφτόμουν τι να κάνω για να ζήσω. Μετά από δύο χρόνια, το 1942, μας πήγαν στα Δολιανά. Εκεί είχαμε έναν γνωστό μας, τον Φίλππα τον Ρούντα που ήταν αντρας της αδερφής της γιαγιάς μου. Με έστειλαν να μάθω κλαρίνο, ενώ παράλληλα πήγαινα και σχολείο.
Τα σχολεία τότε δεν ήταν όπως τώρα. Σου έδειχναν κάτι και, αν το καταλάβαινες, ασχολούνταν μαζί σου. Μια μέρα αφού πέρασαν όλα τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης, ήρθε η σειρά μου. Μου λέει ο δάσκαλος: «Παίξε αυτό». Το παίζω εγώ, και τα άλλα παιδιά παραξενεύτηκαν που το άκουσα και το έβγαλα με την πρώτη. Μου βάζει ένα άλλο εκείνη την ώρα, το παίζω κι εκείνο, και τότε λέει ο δάσκαλος: «Εγώ θα δείχνω στον Πέτρο, κι εσείς θα πηγαίνετε έξω στο δάσος και θα παίζετε ό,τι παίζει ο Πέτρος». Και έτσι ξεκινήσαμε.
Το 1943-44 γινόταν ένας γάμος στα Δολιανά και συμμετείχαν τα «Τακούτσια» με τον Φίλππα. Ο γάμος έγινε με πολύ κόσμο και είχαμε πάει κι εμείς με τα παιδιά από το σχολείο. Γυρίσαμε στα σπίτια μας, αλλά ο Φίλππας κατά τις 12 το βράδυ είχε μεθύσει. Του λέει τότε ένας συνάδελφος: «Τώρα τι θα κάνουμε;» και εκείνος απαντά: «Να φέρετε τον Πέτρο».
Έρχονται στο σπίτι, χτυπάνε την πόρτα, βγαίνει η γυναίκα του Φίλππα και την ρωτάνε: «Ποιος είναι ο Πέτρος;». Από όλα τα παιδιά βγαίνω εγώ και λέω: «Εγώ είμαι». Μου λέει: «Σε θέλει ο δάσκαλος επάνω». Λέω: «Εντάξει» και πηγαίνω. Αυτός είχε αφήσει το κλαρίνο του κάτω. Μου λέει το υπόλοιπο συγκρότημα: «Πάρε το κλαρίνο και παίξε ό,τι σου έδειξε». Τα έπαιξα όλα. Εκείνοι απορούσαν και μου έλεγαν: «Μπράβο, εσύ είσαι σαν τον Φίλππα!»
Κατά τις 6 το πρωί φτιάχνουν έναν καφέ στον Φίλιππα για να συνέλθει και ρωτάει ο ίδιος: «Ποιος παίζει τώρα;». Του λένε: «Ο Πέτρος που μας είπες». Έρχεται, με χαϊδεύει και μου λέει: «Συγχαρητήρια, εγώ τώρα δεν θα σου δείχνω άλλα, αλλά θα έρχεσαι μαζί μας. Δεν θα παίρνεις χρήματα, γιατί το συγκρότημα δεν βγάζει πολλά, αλλά θα μαθαίνεις».
Πήγαινα κανονικά μαζί τους και μου έδιναν κάτι πενταροδεκάρες. Περνούσε ο καιρός, μετά όμως είχα θέμα με το σχολείο. Την επόμενη μέρα από τον γάμο πήγα σχολείο και νύσταζα, με πήρε ο ύπνος. Ο δάσκαλος με ρώτησε κάτι, πετάχτηκα ξαφνικά και τα άλλα παιδιά είπαν: «Ήταν στον γάμο χθες και έπαιζε κλαρίνο». Μου λέει ο δάσκαλος: «Στείλε μου τον πατέρα σου και τώρα φύγε, πήγαινε στο σπίτι σου».
Πήγε ο πατέρας μου και του λέει ο δάσκαλος: «Δέκα χρονών παιδί να παίζει κλαρίνο δεν είναι σωστό». Μου λένε τότε: «Ή το κλαρίνο ή το σχολείο». Εγώ διάλεξα το κλαρίνο. Ξεκίνησα με τον Φίλππα, έπαιρνα λίγα χρήματα και κουτσοπερνούσαμε.
Κάποια στιγμή ο Φίλππας έφυγε για την Αθήνα. Εγώ ήμουν με τα άλλα παιδιά στο χωριό και δεν είχα δικό μου κλαρίνο. Γινόταν ένα πανηγύρι στο φαράγγι «Μπουσέμι» λεγόταν το μέρος και δεν είχαν ποιον να στείλουν, επειδή όλοι οι οργανοπαίχτες ήταν κλεισμένοι. Το ακούω εγώ και λέω: «Αν θέλετε, ερχόμαστε εμείς, αλλά δεν έχω κλαρίνο».
Με ακούει ο μπάρμπα-Δήμος Χαρισιάδης και μου λέει: «Έλα εδώ, τι είπες στην κοπέλα;». «Δεν έχω κλαρίνο», του απαντώ. Φωνάζει τότε την Έλλη και της λέει: «Φέρε το δικό μου κλαρίνο». Μου το δίνει. Εγώ για πρώτη φορά έπαιζα με ένα τόσο καλοφτιαγμένο όργανο. Μου λέει: «Πάρε και τον Νίκο Χαρισιάδη (Τζιόβα), τον Βαγγέλη Χαρισιάδη (Ντένη), τον Αλέκο Τζίμα (Χαρισιάδη) και πάτε ».
Όλο μικρά παιδιά ήμασταν. Παίξαμε και όλος ο κόσμος μας πέταγε λεφτά και μας έλεγε μπράβο.
Τελειώσαμε από εκεί στις 6 το πρωί. Μας είπαν: «Να σας βάλουμε κάπου να κοιμηθείτε» και μας πήγαν σε ένα «κουτσόμυλο». Ήταν ένα μέρος με φωτιά, φαγητό και σκεπάσματα, αλλά από κάτω βρισκόταν το νεκροταφείο. Τρόμαξα. Το λέω στον Νίκο που ήταν ο μεγαλύτερος, και μου λέει: «Μην φοβάσαι, θα περάσει η ώρα και θα φύγουμε». Ο πιο μικρός, ο Κοτσιομπάτζης, ήταν 8 χρονών και άρχισε τα κλάματα: «Θέλω τη μάνα μου», έλεγε.
Ο Γιουλμπάτζης, ο πατέρας του, ρώτησε τη γυναίκα του πού είναι το παιδί και εκείνη του είπε: «Πήγε με τον Πέτρο για δουλειά». Σηκώθηκε πρωί-πρωί και έκανε όλη την πεζοπορία μέχρι το φαράγγι. Μόλις με βλέπει, μου λέει: «Ρε μπαμπόπλο (παλιόπαιδο), πήρες το παιδί;» και πάει να με χτυπήσει. Του λέει όμως ο γιος του: «Όχι πατέρα, εμείς δουλέψαμε μαζί».
Αφού μοιράσαμε τα λεφτά, πήγα και επέστρεψα το κλαρίνο στον μπάρμπα-Δήμο, τον ευχαρίστησα και μετά πήγα στα Γιάννενα ψάχνοντας για δικό μου όργανο. Βρήκα ένα παλιό, το έφτιαξα καλά, του έβαλα κάτι τάπες και κεριά, και ήταν έτοιμο. Έπαιζα καλά με αυτό.
Ξεκίνησα να παίζω με τον Κρανιά, που έπαιζε λαούτο και τραγουδούσε. Επίσης, ο Θωμάς ο Μπεκάρης, ο οποίος όταν ήταν νέος έπαιζε κλαρίνο αλλά μετά γύρισε στο λαούτο μου λέει: «Έλα, θα σε παίρνω εγώ μαζί μου στις δουλειές». Πηγαίναμε τότε στις δουλειές με τρακτέρ.
Εκείνος ήταν μεγάλος στην ηλικία και μου λέει: «Έλα να πάμε στην Αθήνα, στον χορό του Δελβινακίου, μας κάλεσαν». Ο μπαμπάς μου βρισκόταν ήδη στην Αθήνα και η μαμά μου με προειδοποίησε: «Άμα σε δει εκεί, θα αρχίσει να φωνάζει». Εγώ, όμως, επέμενα: «Θα πάω». Πήγε ο Μπεκάρης στις κοπέλες του, κοιμηθήκαμε το βράδυ και την επόμενη μέρα άκουγα στο ραδιόφωνο, στις ειδήσεις που είχαν τότε: «Έχουμε ένα παιδί-φαινόμενο, είναι πρώτη φορά που ένας τόσο μικρός παίζει τόσο ωραία κλαρίνο».
Ο πατέρας μου βρισκόταν στο καφενείο και άκουσε το όνομά μου εκεί έλειπε, άλλωστε, ως στρατιώτης για 8 χρόνια. Μας κάλεσαν στο ραδιόφωνο, κάναμε εκπομπή και όταν έβγαινα, τον βλέπω απέξω. Από τον σεβασμό ντράπηκα τόσο πολύ, που ήμουν έτοιμος να πέσω κάτω.
Ο πατέρας μου μου είπε: «Επιλογή σου ήταν, πήρες αυτό που ήθελες. Εγώ ένα θα σου πω: ή θα το τελειοποιήσεις αυτό το όργανο και θα πάρεις την ευχή μου, ή θα έχεις την κατάρα μου». Εγώ από τότε προσπαθούσα πάρα πολύ.
Σε μια ηχογράφηση όπου έπαιζε ο Φίλππας, με κάλεσαν να βγάλω κάποια τραγούδια. Με ρωτάει ο Φίλππας: «Τι σου είπαν να παίξεις;». Του λέω: «Ζαγορίσιο, Φράσια». Μου λέει: «Μην τα παίξεις όπως στα έδειξα εγώ». Του απαντώ: «Τα έχω αλλάξει λίγο, γιατί αν τα παίξω ίδια, θα πουν ότι είναι το ίδιο». Προσπάθησα, έκανα μικρές αλλαγές, έπαιξα και έγινε πάταγος.
Πώς βρεθήκατε στην Αμερική και πώς ηταν η ζωή σας εκεί;
Μετά από κάποια χρόνια με κάλεσαν στην Αμερική για να τους γράψω ένα δίσκο. Μου έδιναν 1.000 δολάρια και το εισιτήριο μετ’ επιστροφής. Εγώ δεν ήξερα τι να κάνω και ρώτησα στο σπίτι. Η μαμά μου μου είπε: «Να πας, είναι όλα τα καλά κλαρίνα εκεί, κάθε ένας και σε ένα μαγαζί».
Όντως, εκεί πέτυχα τον δάσκαλό μου τον Φίλππα, τον Τάσο Χαλκιά, τον Βασίλη Μπατζή και τον Βασίλη Σαλέα τον παλαιότερο. Έμεναν όλοι μαζί σε έναν θάλαμο. Τους λέω: «Εγώ ήρθα απλώς να γράψω έναν δίσκο». Μου πρότειναν να μπω σε κάποιο μαγαζί, αλλά όλα τα ελληνικά ήταν κλεισμένα. Υπήρχε μόνο ένα τούρκικο, του Φακ Αντράλε.
Πήγαν οι δικοί μας εκεί για να με προτείνουν να παίξω. Η τραγουδίστρια μου έδωσε ένα CD και μου είπε: «Όταν μάθεις όλα αυτά τα κομμάτια, θα έρθεις να παίξεις μαζί μου». Από την αγωνία μου, γύριζα στο κρεβάτι μου με το μαγνητόφωνο και το κλαρίνο, με έπαιρνε ο ύπνος και ονειρευόμουν ότι τα έπαιζα. Αφού έμαθα 4 τραγούδια, πήγα ξανά. Μου λέει: «Παίξε το πιστόνομα». Της λέω: «Δεν ξέρω τα ονόματα, πες μου τα με τη σειρά που τα έχει το CD». Μου λέει: «Παίξε το πρώτο».
Αρχίζω να το παίζω. Εκείνος που έπαιζε κανονάκι δεν με ήθελε στο μαγαζί και της λέει ψέματα ότι δεν παίζω καλά μια φράση. Μου ζητάνε να το ξαναπαίξω. Τους λέει η τραγουδίστρια: «Μια χαρά το παίζει!». Αυτοί στο μαγαζί είχαν αλλάξει τη σειρά των κομματιών, αλλά εμένα μου είχαν δώσει την πρώτη κασέτα, οπότε ο μουσικός παραδέχτηκε: «Εντάξει, αυτός παίζει το πρώτο κομμάτι». Έτσι με κράτησαν και μου έδωσαν και μέρος να μείνω.
Μου λέει τότε ο παλιός Σαλέας: «Τι παίζεις εκεί;». Του λέω: «Ακούω πολλά και τα παίζω». «Πάρε ρεπό», μου λέει, για να πάμε κάπου μαζί και με πηγαίνει στον Τάσο Χαλκιά, δίνει λεφτά, πάμε στον Μπατζή, δίνει λεφτά πάμε στον Φίλιππα, δίνει λεφτά. Πάμε και στους δικούς μου, αλλά ο Σαλέας δεν είχε χρήματα, τα σκόρπαγε.
Πάμε στο μαγαζί, και μόλις με είδε ο Μουσταφάς ο ιδιοκτήτης μου λέει: «Καλώς τον Πέτρο». Με ρωτάει ποιος είναι ο άλλος μαζί μου. Του λέω: «Ένας φίλος μου». Ο Σαλέας μου είχε ζητήσει: «Μην πεις ότι παίζω κλαρίνο». Μετά με ρωτάει ο Σαλέας κρυφά: «Έχεις λεφτά;». «Ναι», του λέω. «Δώσε μου 2.000 δολάρια και θα στα δώσω αύριο». Του τα δίνω. Μου λέει: «Πες στον Μουσταφά μας παίξει σαργκιά (τούρκικο σκοπό)». Το ζητάω και ο Μουστάφας με ρωτάει υποψιασμένος για τον Σαλέα: «Μουσικός είναι αυτός;».
Όταν άρχισαν να παίζουν, ο Σαλέας άρχισε να πετάει λεφτά στον αέρα. Παίρνει και δύο μπουκάλια ουίσκι και προτείνει να έρθουν επάνω στο τραπέζι όπου κάθονταν ο Χαλκιάς και ο Φίλππας. Τους στρώνει να κάτσουν όλοι κάτω. «Καθίστε», τους λέει, κι εκείνοι έπαιζαν σαργκιά και έπιναν ουίσκι.
Ρωτάει ο Μουσταφάς: «Τι παίζετε εσείς εδώ;». «Κλαρίνο όλοι», του απαντάμε. «Ααα, είστε καλά εσείς εδώ! Ποιος παίζει το καλύτερο κλαρίνο;», με ρωτάει. Εγώ, ως μικρός που ήμουν, έδειξα τον Σαλέα. Μου λέει ο Σαλέας: «Πες του να μου δώσει να παίξω με το “Ντο” το κλαρίνο», ενώ εκείνοι οι Τούρκοι είχαν τα μεγάλα κλαρίνα. Του ζητάμε το όργανο και ο Σαλέας παίζει ένα σόλο. Στα μισά του σκοπού, ο Τούρκος, του πιάνει το χέρι και με ρωτάει: «Αυτός είναι ο καλύτερος; Έτσι παίζουν τα παιδιά στην Τουρκία!».
Άρχισαν να αγριεύουν τα πράγματα, γιατί ο Φίλππας είχε μεθύσει, ήταν θυμωμένος και έβριζε. Μου λέει: «Πού τους κουβάλησες αυτούς εδώ; Φέρε το κλαρίνο». Βγάζω εγώ και το λαούτο, παίζει ο Φίλππας μια φράση ζαγορίσια και τότε γονατίζει ο Μουσταφάς! «Μπουγιουρούμ, αφέντη», του λέει, βγάζει το δαχτυλίδι του και του το κάνει δώρο!
Μετά λέει ο Τάσος Χαλκιάς στον Σαλέα: «Καλά, αν μας έφερναν έναν Τούρκο κλαρινετίστα και του λέγαμε “παίξε κάτι να σε ακούσουμε” κι εκείνος έπαιζε μια δική μας μελωδία, τι θα λέγαμε;». «Δίκιο έχεις», λέει ο Σαλέας. «Πάρε το κλαρίνο και παίξε ένα Ξηρομερίτικο να σε ακούσει ο άνθρωπος». Μόλις το άκουσε αυτό, έβαλε τα κλάματα ο Μουσταφάς, νιώθοντας ότι πρόσβαλε το καλύτερο κλαρίνο, και μας ζήτησε χίλια συγνώμη.
Είχαμε κάποια πρόβληματα, διότι όλοι όσοι δούλευαν στα ελληνικά μαγαζιά δεν μπορούσαν να πάνε να παίξουν σε εξωτερικά ελληνικά γλέντια. Ενώ εγώ, που ήμουν σε μαγαζιά με Τούρκους, πήγαινα όπου ήθελα. Κάποιοι άλλοι Αμερικανοί μουσικοί που έπαιζαν εκεί, έφτασαν μέχρι τον πρόεδρο του σωματείου τους και παραπονέθηκαν ότι τους έπαιρνα τις δουλειές: «Εμείς έχουμε τόσο καιρό να πάμε για δουλειά κι αυτός παίζει κάθε μέρα», έλεγαν.
Έτσι, μου ήρθαν χαρτιά από το Υπηρεσία Μετανάστευσης που έλεγαν «Εντός 24 ωρών να εγκαταλείψετε το αμερικανικό έδαφος, διότι τέτοιου είδους καλλιτέχνες έχουμε κι εμείς εδώ». Εγώ στην αρχή είχα πάει με βίζα για 6 μήνες.
Αφού πήρα αυτό το χαρτί, πηγαίνω στο υπουργείο μόνος μου και τους λέω: «Εγώ θα φύγω αύριο, αλλιώς ξέρω ότι θα μου βάλετε δεσμά και θα με στείλετε πίσω. Αλλά αυτή την τελευταία φράση πρέπει να την ακυρώσετε, το ότι “τέτοιου είδους καλλιτέχνες έχουμε”». Μου λέει ο υπάλληλος: Μου κάνεις πλάκα; Αποδείξέ το. Πώς μπορείς να μου το αποδείξεις;». Του λέω: «Θα μου φέρεις τους καλύτερους μουσικούς που υπάρχουν στο μαγαζί, μόνο και μόνο για να με συνοδεύσουν». Εκείνος απάντησε ότι είναι πολύ καλή ιδέα και τους συγκέντρωσε όλους εκείνο το βράδυ.
Τότε είχα μαζί μου τον Μανώλη Χιώτη με το μπουζούκι και τη Μαίρη Λίντα. Τους λέω: «Κατεβείτε εσείς κάτω από την πίστα, να ανέβουν οι άλλοι μουσικοί να με συνοδεύσουν». Μου λέει ο Μανώλης ανήσυχος: «Τι έκανες; Θα μας διώξουν όλους, θα δεις τώρα». «Θα δεις εσύ τώρα», του απαντώ.
Ανεβαίνουν στην πίστα κιθάρα, ντραμς και αρμόνιο, και αρχίζω εγώ να παίζω το «Μπεράτι» με έναν ρυθμό που δεν είχαν ξανακούσει ποτέ. Ενθουσιάζεται ο επικεφαλής του υπουργείου, αρχίζει να ρίχνει κάτω όλα τα ποτήρια και φωνάζει: «Φωνάξτε την αστυνομία! Συλλάβετε τον πρόεδρο του σωματείου! Διότι η τελευταία εγκύκλιος από την Ουάσιγκτον λέει ότι αν η Αμερική δεν διαθέτει έναν τέτοιο καλλιτέχνη, οφείλει να τον κρατήσει. Κι αυτός είναι ένας άνθρωπος που έπρεπε να τον έχουμε οπωσδήποτε εδώ!».
Ο πρόεδρος του σωματείου, που ήταν Έλληνας, μου λέει μετά: «Ρε Πέτρο, θα σε ξαναφέρω εγώ, τι είναι αυτά που γίνονται τώρα;». «Εσείς τα ανοίξατε αυτά», του απαντώ. Τέλος πάντων, ο άνθρωπος του υπουργείου ο Ρασιάς μου δίνει την κάρτα του και μου λέει: «Αύριο έλα στο γραφείο μου». Πάω την επόμενη μέρα και μου ανακοινώνει: «Διαπιστώσαμε ότι είσαι απαραίτητος για την Αμερική. Θα σου δώσουμε σπίτι να μένεις και θα σε κάνουμε Αμερικανό πολίτη».
Του λέω: «Όχι, θα φύγω». Με ρωτάει έκπληκτος: «Γιατί; Ποιος σε πειράζει τώρα;». Του εξηγώ: «Έχω γυναίκα, παιδιά, γονείς στην Ελλάδα, δεν μπορώ». Μου λέει: «Δώσε μου λίγα λεπτά». Τα γράφει όλα αυτά και τα στέλνει αμέσως στην ελληνική πρεσβεία.
Με παίρνει τηλέφωνο ο πατέρας μου από την Ελλάδα και μου λέει έντρομος: «Τι έκανες; Μας παίρνει τηλέφωνο η πρεσβεία!». Του λέω: «Μην ανησυχείς, θα σας φέρουν όλους εδώ». Και πραγματικά, τους έφεραν όλους μαζί στην Αμερική.
Μετά με φωνάζει πάλι ο ίδιος υπάλληλος και μου προτείνει: «Να σου ανοίξουμε μια σχολή να διδάσκεις τα Αμερικανάκια». Του λέω: «Να δω τις δουλειές μου πρώτα». Πηγαίνω στην πρεσβεία σε έναν φίλο μου από την Πωγώνιανη και μου λέει κρυφά: «Μην δεχτείς, γιατί έτσι η Ελλάδα έχασε πολλά πράγματα. Άμα εκείνοι μάθουν και γίνουν δυνατοί στο όργανο, μετά θα πουν “τι δουλειά έχετε εσείς οι Έλληνες με αυτά τα τραγούδια, αφού είναι δικά μας;”». «Και τι να κάνω;», τον ρωτάω. «Θα τους πεις “δεν μπορώ τώρα, αργότερα”». Έτσι και έκανα, και μέχρι που έφυγα από την Αμερική, εκείνοι ακόμα περίμεναν.
Πήγα το 1960 και γύρισα το 1980. Πήραμε και την αμερικανική υπηκοότητα όλη η οικογένεια: τα τρία παιδιά μου ο Μπάμπης, ο Γιάννης και η Ολυμπία και η γυναίκα μου.
Πότε επιστρέψατε στην Αθήνα ;
Μετά από χρόνια το 1980 γύρισα πίσω στην Αθήνα. Την πρώτη μέρα της επιστροφής μου, ο Λάκης Τεάζης διοργάνωνε έναν χορό. Ο πρόεδρος του σωματείου και όλοι οι κλαρινίστες συζητούσαν ποιος θα αναλάβει εκπομπές στην τηλεόραση, το «πρώτο κλαρίνο» θα παρουσίαζε τις εκπομπές.
Πάω κι εγώ στο Ηρώδειο. Πριν μπω μέσα, με ρωτάνε: «Πού πάτε;». Με βλέπει ο Λάκης και μου λέει: «Μα, δεν δηλώσατε συμμετοχή». Του απαντώ: «Χθες το βράδυ ήρθα από την Αμερική». Μου λέει: «Αφού τελειώσουν όλοι οι άλλοι, θα μπεις εσύ μετά» λέω «Εντάξει».
Επειδή έλειπα τόσα χρόνια στο εξωτερικό, δεν με ήξερε κανένας από τους παρευρισκόμενους και αναρωτιούνταν: «Ποιος είναι αυτός;». Αφού τελείωσαν όλοι οι υπόλοιποι μουσικοί, ο κόσμος σηκώθηκε όρθιος να φύγει. Τους λένε τότε από τα μεγάφωνα: «Καθήστε λιγάκι. Μας ήρθε ένας μουσικός από το εξωτερικό, για να δούμε πώς ο απόδημος ελληνισμός της Νέας Υόρκης κρατάει την παράδοση. Ας τον ακούσουμε».
Εδώ στην Ελλάδα τότε τα είχαν μισοαλλάξει τα κομμάτια, ενώ εγώ κρατούσα πιστά τα παλιά, τα παραδοσιακά. Μόλις άρχισα να παίζω, έγινε χαμός από τον κόσμο! Πετούσαν σκούφια και παλτά στον αέρα! Κατεβαίνει τότε ο πρόεδρος της Πανηπειρωτικής και λέει στον Τεάζη: «Άκη μου, δεν πρόκειται να μας κρατήσεις άλλο, μπαίνουμε στον χορό τώρα!». Και έτσι μου έδωσαν τις εκπομπές και έμεινα οριστικά εδώ.
Μου άρεσε πάρα πολύ το κλαρίνο. Όταν εκείνη η τραγουδίστρια στην Αμερική μού έδωσε να μάθω τα τραγούδια της, από την αγωνία μου έκανα «υπνομάθηση» επειδή ξένα τραγούδια δεν μαθαίνονταν έτσι απλά. Γι’ αυτό και είχαν απορήσει όλοι μαζί μου μάλιστα οΜουσταφάς έλεγε πεισματικά ότι είμαι Τούρκος και απλώς δεν θέλω να το μαρτυρήσω!
Πιστεύετε ότι η μουσική έχει αλλάξει;
Η μουσική δεν έχει αλλάξει πολύ, ο κόσμος όμως έχει αλλάξει. Κάθε γενιά έχει τα δικά της βιώματα. Εμείς τότε είχαμε άλλα βιώματα: σεβόμασταν, κοπιάζαμε. Εγώ, φαντάσου, έστελνα από την Αμερική στον παππού μου 50 δολάρια τον μήνα, επειδή με είχε βοηθήσει να πάω εκεί.
Τι σημαίνει αυτή η δουλειά για εσάς;
Η δουλειά, όταν τη μάθεις καλά, δεν είναι κούραση, γιατί την αγαπάμε, τη θέλουμε και την παίζουμε με άνεση. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που θα σε κουράσουν, όχι η μουσική.
Τόσα χρόνια γύρισα όλο τον κόσμο πήγα δύο χρόνια στη Γερμανία γύρισα όλο τον απόδημο ελληνισμό, άλλους τρεις μήνες πήγα στην Αγγλία, με ξέρουν στην Αυστραλία. Έχω γυρίσει όλα τα κράτη, παντού.
Λίγα λόγια για τις συνεργασίες σας:
Έχω γράψει και κυκλοφορήσει περίπου 300 τραγούδια, έχοντας συνεργαστεί με πάρα πολλούς καλλιτέχνες, τόσο της παραδοσιακής μουσικής όσο και άλλων ειδών.
Έχω δουλέψει αρκετά στην Αλβανία. Στην ηλικία που βρίσκομαι τώρα, ασχολούμαι ακόμη ενεργά με τη μουσική. Ακόμα και όταν ξαπλώνω να κοιμηθώ, μου έρχονται στο μυαλό πολλές μελωδίες. Κάθομαι και τις επεξεργάζομαι, και θυμάμαι αρκετές, παρά τα χρόνια μου.
Έχω συνεργαστεί και με Ινδούς μουσικούς, κάτι τελείως διαφορετικό. Μας φώναξαν και μας είπαν να δούμε αν μπορούμε να συνεργαστούμε. Μαζί τους ταξίδέψαμε σε πολλά κράτη, πήγαμε μέχρι και στο BBC το κανάλι στην Αγγλία.
Κάναμε πρόβες από εδώ για το τι θα παίξουμε. Εκεί διαπιστώσαμε ότι η μουσική των Ινδών ήταν πολύ κοντά στο ηπειρώτικο ηχόχρωμα. Τους ρωτάω: «Πώς γίνεται αυτό;» και μου απαντούν: «Εμείς έχουμε μουσική σχολή από την εποχή που πέρασε ο Μέγας Αλέξανδρος». Και όντως, όλες αυτές οι μουσικές είχαν κοινές ρίζες.
Παρόλο που ήταν 300 χρόνια πίσω, έπαιζαν κάποιες ολόιδιες φράσεις. Μόλις τις άκουσα, είπα: «Μα αυτό είναι ακριβώς σαν τα δικά μας!». Πραγματικά, αυτοί οι άνθρωποι ήταν μεγάλοι καλλιτέχνες. Παίξαμε μαζί, σμίξαμε τις μουσικές μας και γυρίσαμε όλο τον κόσμο.
Συναίσθημα και κλαρίνο, πώς το βιώνετε;
Τα συναισθήματα είναι όλα μέσα στο παίξιμο μου. Η κάθε μουσική φράση κρύβει μέσα της τα συναισθήματα: τον πόνο, την αγάπη, τα ξενύχτια όλα αυτά αποτυπώνονται στις μελωδίες, αν δεν υπήρχαν αυτά δεν θα ήταν ίδιο το αποτέλεσμα.
Πιστεύετε πώς σταματάς να μαθαίνεις;
Ποτέ δεν σταματάς να μαθαίνεις. Εγώ ακόμα και σήμερα ακούω πράγματα και αναρωτιέμαι με θαυμασμό: «Πώς το παίζει αυτός έτσι;». Όταν ξαπλώνω το βράδυ, τα σκέφτομαι, τα μελετάω στο μυαλό μου και βρίσκω τον τρόπο.
Οι δυσκολίες στο επάγγελμα τη δική μου εποχή ήταν ότι ο κόσμος δεν μπορούσε πάντα να αναγνωρίσει το ποιοτικό, δεν γνώριζε την καλή και σωστή μουσική. Υπήρχαν τότε και μουσικοί που δεν ήξεραν να παίζουν καλά, αλλά αυτούς ήθελε και προτιμούσε ο κόσμος μερικές φορές. Ωστόσο, δεν σκέφτηκα ποτέ να αφήσω το κλαρίνο. Είχα πει: «Μέχρι να πεθάνω, δεν το αφήνω».
Όταν παντρεύτηκα, στον γάμο μου είχαν έρθει όλοι οι καλοί κλαρινίστες της εποχής. Κάποια στιγμή, οι καλεσμένοι φώναξαν: «Να μας μιλήσει ο γαμπρός!». Σηκώθηκα κι εγώ και είπα: «Το πρώτο μου ποτήρι το πίνω στην υγειά όλων των προσκεκλημένων μας, αλλά και στην πρώτη μου μεγάλη αγάπη: το κλαρίνο!».
Κοιτώντας πίσω, ποια είναι η μεγαλύτερη δικαίωση;
Είμαι γεμάτος και ευχαριστημένος από τη ζωή μου. Ο συνεχιστής και αντιπρόσωπός μου είναι ο εγγονός μου, ο Πέτρος, ο οποίος παίζει ακριβώς όπως εγώ. Δεν ζητάω τίποτα άλλο από τη ζωή, γιατί τη δουλειά μου και την τέχνη μου τη συνεχίζει ο εγγονός μου.

